Tüm dünyayı kasıp kavuran Covid-19 salgını, lokal anlamda değişen gündemler, doğal afet senaryoları, konut sektöründeki değişimler ve benzeri etkenler, trendleri baştan aşağı etkiliyor. Bu kapsamda konut sektöründe de önemli dönüşümler yaşadığı görülürken, başta Covid-19 salgını olmak üzere birçok farklı etken ile bireylerin konut tercihleri de değişmeye başlıyor. 2021 yılında da bu kapsamda kalabalıktan uzak, şehir kalabalığından arınmış, doğa ve bahçeli evler en çok ilgi gören konut kolu olarak dikkat çekiyor.

Geniş Yaşam Alanı İmkanı

Loft evler ile ilgili konuşan sektör temsilcileri, konuyla ilgili olarak 2021 yılını işaret ederek yeni yılda loft evlerin sık sık tercih edilmeye başlanacağını söyledi. Özellikle tüm dünyada etkisini gösteren pandemi sebebi ile, bireylerin daha kişisel bir yaşamı tercih etmesinden dolayı loft evler fazlasıyla ön plana çıkacak. Konut sahiplerine ferah bir yaşamın yanı sıra geniş yaşam alanı gibi etmenler de, loft evlerin tercih edilmesini ön plana çıkarıyor.

Projeler Sürüyor

Loft evlerin yeni yılda büyük bir talep patlaması yaşayacağını öngören sektör temsilcileri, birçok inşaat projesinin hızla yükselmeye başladığını belirtti. Geniş yaşam alanı ve kalabalıktan uzak bir yaşam sürme imkanı, loft evleri dikkat çekici kılıyor.

AK Parti tarafından hazırlanan seçim beyannamesinin ekonomi kısmında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından dile getirilen ve yatırımlar adına en büyük engellerden biri olan faizler ile alakalı oldukça mühim konulara yer verildi. Ayrıca bu beyannamede, konut sektörünü de alakadar eden konular yer aldı.

Konu ile alakalı olarak bazı basın mensupları tarafından yapılan haberlere göre, bu çerçevede oldukça önemli adımlar atılacak. AK Parti’nin söz konusu bu beyannamesinde dikkat çeken başlıklar ise şu şekilde:

Faiz Baskını Düşürülecek

Bu çerçevede faizlerin maliyet baskısını en aza indirgeyecek önlemler devreye sokulacak. Faizi olmayan bir finans politika belgesi hazırlanacak.

Emlak Bankası Yeniden Açılacak

Bankacılık sektöründe operasyonel maliyetler de azaltılacak. Katılım bankacılığının sistem sektör içerisinde sahip olduğu pay daha da çoğaltılacak. Emlak Bankası’nın yeniden faaliyet göstermesi sağlanacak.  Ayrıca kamu alanındaki yatırımlarda da faizi mevcut olmayan finans araçlarının oranı daha fazla olacak.

500 Bin Konut Kentsel Dönüşüm Dahilinde Yeni Hale Getirilecek

Türkiye genelinde toplamda 7,5 milyon civarındaki yapının kentsel dönüşüm kapsamında yenilenmesi adına gelecek dönemde yaklaşık olarak 150 ila 200 bini civarı İstanbul’da olmak üzere 500 bin konutun yepyeni bir hale getirilmesi planlanıyor. Kentsel dönüşüm adına da ayrıca çerçeve kanun hazırlanacak.

Organize Sanayi Bölgelerinde Milyonlarca İstihdam Sağlanacak

Önümüzdeki 5 senelik dönemde toplamda 50 OSB kurulumu gerçekleştirilecek. Buralardaki istihdam sayısı ise 2,5 milyona ulaşacak.

Kariyer Merkezleri Kurulacak

Genç kesimin yüksek öğretime geçiş sürecinde eğitim ve kariyer planlamasında destek olacak, Kariyer Merkezleri hayata geçirilecek. Teknoloji, finans, işletme, pazarlama türünden meseleler üzerine düzenlenecek olan programlar sayesinde genç girişimcilik teşvik edilecek.

Yeni Trend: ABD Konutları

ABD, yurt dışından ev satın almak isteyip, yeni hayata adım atmak isteyenler ya da yatırım için ev almak isteyenlerin tercihleri arasında oluyor. ABD’deki evlerin çok fazla ilgi görmesinin başlıca nedenleri arasında ise oradaki evlerin İstanbul’dakilere kıyasla çok daha ucuz olup, kira getirilerinin de İstanbul’daki evlere göre çok daha fazla olması.

İsteamerika.com kurucusu Bahtiyar Yurtoğlu, ABD’nin Florida eyaletinde satışa çıkan evler hakkında açıklamalarda bulundu. O eyaletteki konutların senelik bazda üzerinden dolar cinsinden yüzde 20 oranında net getiri sağlandığını söyleyen Yurtoğlu, ABD’deki emlak piyasasının devamlı olarak yükseldiğini, Türkiye’deki konutlarla kıyaslama yapıldığı zaman ABD’deki konutların getirilerinin 2 ya da 3 kat daha fazla olduğunu söyledi. Edindikleri deneyimlerle kafalarda oluşan tüm soru işaretlerini yok ettiklerini söyleyen Yurtoğlu, en çok karşı karşıya kaldıkları sorunun satın alınan evlerin takiplerinin nasıl yapılacağı olduğunu söyledi. Kira gelirlerini garantileyen yönetim şirketlerinin olduğunu söyleyen Yurtoğlu, kiracıların kiralarını ödememeleri halinde 3 gün içerisinde ödeme ihtarı verildiğini, eğer halen daha ödeme yapılmazsa 4. Gün içerisinde evlerin boşaltılması kararı verildiğini söyledi.

Konut sektöründeki durağan görümünü canlılığa çevirmek üzere başlatılan ve yüzde 0,98’e kadar düşürülen konut kredisi faiz oranları indirim kampanyası, potansiyel konut alıcılarının ilgisini çekmeyi başardı.

Aramalarda Nereyse Patlama Yaşanacak

Merkez Bankası’nın (TCMB) 16 Mart tarihinden yayınlamış olduğu raporda, “Konut kredisi” anahtar kelimesi üzerinden gerçekleştirilen aramalarda meydana gelen arama hacmi endeksinin kullandırılan konut kredisi sayısı için bir gösterge olabileceği ifade edilmişti. Başbakan Binali Yıldırım’ın, konut sektöründe yapılacak olan söz konusu bu faiz indirimi kampanyasını açıklamış olduğu 7 Mayıs tarihinden bu yana gerçekleştirilen aramalar patlama noktasına geldi. Söz konusu veriler ile beraber konut kredisi kullanımı ile konut satın alımının önemli ölçüde yükseliş göstereceği değerlendirmesi yapılabiliyor.

Daha öncesinde de geçtiğimiz yılın Şubat ayı ile 2016 yılının Temmuz ayında başlatılan konut kredisi faiz oranları indirim kampanyası, sektörde doping etkisi oluşturmuş ve rekorların yıl olarak devam etmesini sağlamıştı. Yine söz konusu dönemde internet arama rakamlarına bakıldığında ve kampanya dönemi ile kıyaslandığında yükseliş yaşandığı ifade ediliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)  tarafından açıklanan verilere göre, “Yapı Ruhsat İzin Belgesi” temin edilen konutların sayısı 206 ve 2017 yıllarından toplamda 2 milyon 323 bin adet olarak tespit edildi. Yine söz konusu olan senelerde satış yapılan konut sayısı ise 1 milyon 291 bin civarında olduğu belirlendi. Hayata geçirilen konutların büyük çoğunluğunun satıldığı kabul edildiğinde, yalnızca iki sene içerisinde 1 milyon civarında konut stoku fazlasının mevcut olduğu belirleniyor.

Başbakan Binali Yıldırım tarafından geçtiğimiz günlerde yapılan açıklamada konut sektöründe indirim kampanyasına başlanacağı ifadelerinin akabinde ilk adıma Ziraat Bankası tarafından atıldı. Ziraat Bankası, 500 bin TL ve 10 yıl vadeye kadar olan konut kredilerinde uygulanan faiz oranlarını yüzde 0,98’e kadar çektiğini açıkladı. Böylelikle konut kredisi faiz oranlarının düşüp düşmeyeceğine yönelik sorular da yanıt bulmuş oldu.

Ziraat Bankası tarafından konu ile alakalı olarak yapılan açıklamada, emlak sektörünün direkt olarak ya da dolaylı yollardan etki altına alma potansiyeline olduğu pek çok alt sektör ve ekonomiye sağladığı katma değer ile Türkiye için kritik sektörlerden biri olduğunu ifade etti.

Ziraat Bankası Faiz Oranlarını Yüzde 0,98’e Çekti

Bu doğrultuda Ziraat Bankası’nın hem konutların inşaatı sürecinde şirketler için kurumsal kredi, hem de konutların satışı sürecinde vatandaşların alım gücü için finansal destek sunmaya devam ettiği belirtilen söz konusu bu açıklamada, bir taraftan geleneksel bir yatırım aracı, diğer taraftan vatandaşlar sosyal ihtiyacı olmasından ötürü konutun, tüketiciler tarafından kredi talebinde önemli bir neden olduğu ifade edildi. Ziraat Bankası’nın, tüketicilerin konut kredisi isteklerini; en uygun faiz oranları, hızlı ve basit değerlendirme süreçleri, her türlü kesime yönelik ürün yelpazesi ve her gelire uygun ödeme seçenekleri ile yerine getirmeyi sürdürdüğü de açıklamalara eklendi.

Tüm bunların yanı sıra Banka tarafından yapılan bu açıklamada, geleceğe yönelik umutlu ve ekonomi açısından daha güçlü bir ülkeyi her daim kendisinden önde tutan Ziraat Bankası’nın bugün itibari ile öncü bir hamlede bulunup 500 bin TL’ye ve 10 yıl vadeye kadar olan kredilerde indirime gidilerek, konut kredisi faizlerinin aylık olarak yüzde 0,98’den uygulanacağı duyuruldu.

Müjde Başbakan Yıldırım’dan

Konut sektöründe gerçekleştirilen tapu harcı indirimi ve imar affının akabinde devlet tarafından konut kredisi faiz oranlarını geriletmek adına yeni bir adım atıldı. Söz konusu bu müjdeyi vatandaşlara Başbakan Binali Yıldırım verdi.

Söz konusu bu açıklamalarında bankaların mevcut bulunan konut stokunu eritmek adına yeni bir kampanya düzenleyeceğini ifade eden Başbakan Binali Yıldırım, bahsi geçen bu kampanyanın Ziraat Bankası önderliğinde diğer bankalar ile beraber gerçekleştirileceğini, böylelikle konut sektörünün çarklarının tekrardan dönmesini sağlayacaklarını anlattı.

5 Banka En Az 3 Aylık Süre İçin Kampanyayı Başlatacak

Konu ile alakalı olarak basında yer alan haberlere göre, ilk etapta Ziraat Bankası, Halkbank ve Vakıfbank’tan meydana gelen üç kamu bankasının yanında, içlerinde Ziraat Katılım ile Vakıf Katılım’ın yer aldığı iki kamu bankası, minimum 3 aylık süre için söz konusu kampanyayı hayata geçirecek.

Öncülüğünü Türkiye’nin en büyük bankası olan Ziraat Bankası’nın üstlendiği bu kampanya ile bahsi geçen beş kamu bankasında, yaklaşık olarak bir ay içerisinde yüzde 1,25 ile 1,35 arasında uygulanan konut kredisi faiz oranları yüzde 0,99’a indirilmiş olacak.

Böylelikle konut kredisi faiz oranları 36 puan gerileyerek yüzde 0,99 üzerinden kredi kullanılabilecek. 10 sene vade ile 200 bin TL kredi kullanan bir vatandaşın her ay ödemesi gereken taksit miktarı 3 bin 375 TL’den 2 bin 855 TL’ye kadar gerileyecek. Toplam olarak ödemesi gereken faiz miktarında ise 62 bin 360 TL indirime gidilmiş olacak. Yalnızca toplam faiz miktarı 205 bin 27 TL’den 142 bin 667 TL’ye kadar gerilemiş olacak.

Konu ile alakalı bazı basın mensupları tarafından yazılan köşe yazılarında, konut kredileri, satışları ve ipotekli satışlardan bahsediliyor.

Kredi Faiz Oranları Son 6 Aydır Yükselişini Sürdürüyor

Söz konusu olan bu yazılara göre, konut kredisi faiz oranları Eylül ayından bu yana yukarı yönlü seyrini sürdürüyor. Dolayısıyla faiz oranları yukarıya çıktıkça kredili konut satışları da düşüş gösteriyor. Yapılan araştırmalar tarafından elde edilen verilere göre, son 6 aydır faiz oranları yüzde 1.15 civarında seyrediyor. Bu nedenle söz konusu aydan bu zamana kadar kredili konut satışları devamlı aşağı yönlü seyir izledi. Üstelik bu durumu bankalar tarafından konut kredi sağlamaktaki zorluk ve isteksizlik de büyük oranda etkilemesinden ötürü, Türkiye İstatistik Kurumu’nun Ocak ayı raporunda değişiklik yaşanmamış oldu. TÜİK’in Ocak ayı verilerinde, Aralık ayına kıyasla kredili konut satışlarında yüze 20,3 oranında düşüş kaydedildi. Aynı dönemde 98 bin konut satışı gerçekleştirilirken, söz konusu bu rakamın 28 bin 678’ini ipotekli satışlar oluşturdu. İpotekli konut satışlarının düşmesine rağmen konut satışlarının artması ise kafaları karıştırdı. Hatta bu rakamların 1 milyon 409 bine ulaşarak rekora imza atması da bir hayli şaşırttı.

Satışların Bir Çoğu Firmaların Kampanyalarından Kaynaklandı

Bahsi geçen bu rakamların bu denli artmasındaki en büyük etken, inşaat firmalarının gerçekleştirmiş olduğu kampanyalar oldu. Hemen hemen her inşaat firması kendi bünyesinde geliştirmiş olduğu kampanyaları tüketicilere sunarak satış gerçekleştirdi. Kimi firmalar 4-5 yıla varan süreçlerde sıfır faizli vadeler ile ödeme olanağı sağlarken, konut sektöründe mevcut olan bu dinamizmin daha ne kadar süreceği ise merak ediliyor.

AA Finans Masası’na katılım gösteren TOKİ Başkanı Ergün Turan, orada bir takım açıklamalarda bulundu.

Turan: TOKİ’de Balon Düşünülemez

Gayrimenkul sektörü ile ilgili açıklamalarda bulunan Başbakanlık Toplu Konut İdaresi (TOKİ) Turan, sektörden sürekli soruların geldiğini söyledi. En çok gelen sorulardan birinin de konut sektöründe balon olup olmadığını söyleyen Turan, bunun TOKİ üretim segmenti olarak düşünülmesi halinde böyle bir konudan bahsedilemeyeceğini, ürettikleri her şeyin satışını gerçekleştirdiklerini söyledi.

Bazı dönemlerde özel konut sektöründe markalı konut projelerinde bazı bölümlerde aşırı arzdan ötürü bir takım sorunların oluşabileceğini söyleyen Turan, konut sektörünün çok güçlü olduğunu, o bölümlerde de arzdan ötürü oluşan sorunların kendini düzelttiğini söyledi.

Martta İhale Var

Asıl amaçlarının ev almak isteyen kişilerin olanaklar kapsamında konutlar inşa etmek olduğunu söyleyen Turan, İstanbul’da da bundan halen daha vazgeçmediklerini, 2018 yılında Silivri’ye ilişkin olarak ihale günü aldıklarını, ihalenin ise Mart ayının 14, 15 ya da 16’sı gibi olacağını söyledi.

Silivri için yaklaşık olarak 1.400 tane evin inşasına başlanıldığını söyleyen Turan, kuralarının da çekileceğini, bu evlerin de 2019 yılında teslimlerinin yapılacağını söyledi. Bir diğer projelerinin Kayabaşı ile Hoşdere olduğunu söyleyen Turan, yaklaşık olarak 1.000 tane konut inşa edeceklerini, bunların da kuralarının yapılacağını söyledi.

Turan: 3.000-4.000 Konut İnşa Edeceğiz

Sözlerine son olarak Tuzla bölgesi için planladıkları sosyal konut projesinden bahsederek sonlandıran Turan, hem dar gelirli vatandaşları hem de orta gelirli vatandaşları ev sahibi yapacaklarını, İstanbul’da 2018 yılı içinde 3.500-4.000 tane konut inşa edeceklerini söyledi.

Bakanlığın yapmış olduğu açıklamada, maketten satış olarak bilinen ön ödemeli sonrasında teslim edilen evlerin satışlarında, evleri yapanların bir takım sebeplerden dolayı projeleri bitiremeden piyasadan çekildiklerini, bunun sonucunda da vatandaşların mağdur olduklarını ifade edildi.

3 Yönetmelikte Düzenleme Yapıldı

Bakanlığın söz konusu tespitinden sonra 3 yönetmelikte değişikliğe gidildi. Bu yönetmelikler; Devre Tatil ve Uzun Süreli Tatil Hizmeti Sözleşmeleri Yönetmeliği, Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik ve 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun.

Ön Ödemeli Konut Satışları için Sigorta Zorunluluğu

Yönetmeliklerde yapılan düzenlemeler kapsamında da evlerin satışları başlamadan önce vatandaşların yapacakları ödemeleri güvence altına alma, vatandaşların mağdur olmalarını önlemek için binaların tamamlama sigortası yaptırılması ile birlikte diğer tüm teminat ile koşulların sağlanması yükümlülüğü getirildi.

Mağduriyet Önlendi!

Bina tamamlama sigortası kapsamındaki genel koşullar ise 16 Mart 2015 yılında Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü tarafından yürürlüğe girmişti. Fakat sigorta ürünü yerine daha çok banka ürününe benzemesinden ötürü ürünün hazırlık ile uygulamaya başlama süreçleri tahmin edilenden çok daha fazla zaman aldığı görüldü. Tespitler ve girişimler sonrasında da bina tamamlama sigortası, gayrimenkul sektörü tarafından uygulanmaya resmen başladı. Artık ön ödemeli konut satışları ile devre tatil satışlarında vatandaşların ödemeleri güvence altına alınacak. Bu güvenceler arasında yer alan bina tamamlama sigortası için de düzenleme yapıldı. Yapılan düzenleme ile birlikte artık vatandaşların mağdur olmayacağı açıklandı.

2018 beklentileri değerlendirildiği zaman ise gayrimenkul sektörü ekim ayında 1 milyon 500 bin konut satışı yapacak.  Sektör kentsel dönüşüm ile güzel geri dönüşümler alıyor. Bu rakamın 2 milyona ulaşması için ise hem orta gelir grubunda hem de alt gelir grubunda yer alan vatandaşların ev alabilmelerinin mümkün olduğu veya ev satın alabilmelerine destek olacak planların yapılması gerekiyor.

Rakamın 2 Milyon Olması için Tasarrufa Dayalı Faizsiz Modellerin Yaygınlaşması Gerekiyor

2017 yılında Türkiye’de 1 milyon 341 bin konut satıldı. Nakit parası olanlar istediği evi rahatlıkla alabilirken, belirli bütçeye ulaşamayanlar hayalindeki konuta ulaşmak için kredi çekmek durumunda kaldı. Bugün, Türkiye’de orta ve dar gelir sınıfını oluşturan yüzde 60-70’lik kesim, ev sahibi olmak için yoğun bir şekilde çalışıyor. Dolayısıyla bu grubu da konut alabilecek seviyeye getirmek ve rakamları 2 milyon bandına çekmek için tasarrufa dayalı faizsiz ev alma modelinin tabana yayılması gerekiyor.

Sektörün Gelişmesi 100.000 Vatandaşın Ev Sahibi Olmasının Yolunu Açacak

Bu farkındalık ile konut sektörünün bu yılsonunda 1 milyon 500 bin satış rakamına ulaşacağını öngördüklerini söyleyen Birevim Yönetim Kurulu Başkanı Murat Çiftçi, “Rakamlara bakarak geçen yılın altında kalmadığımızı gözlemlemek konut sektörü açısından oldukça iyi. Şuan kullanılan finansman modelleriyle aslında istenilen rakamlar tam olarak yakalanamıyor. Konut satışlarının 2 milyon seviyelerine çıkması için tasarrufa dayalı faizsiz modellerin yaygınlaşması gerekir. İşte biz Birevim olarak, birkaç yıl içinde tasarrufa dayalı faizsiz ev alma sektörünün giderek daha da büyüyeceğini inanıyoruz. Bu büyümeyle doğru orantılı olarak sektörde faaliyet gösteren firmaların sayısı da artacak. Dolayısıyla sektörün daha büyük kitlelere ulaşılması neticesinde bu yöntemlerle ayda 100 bin kişinin ev sahibi olabileceğini düşünüyoruz” dedi.

Öncelikle sektörün Birevim ve Birevim’in geliştirdiği yöntemlerle önemli derecede yol kat ettiğinin altını çizen Çiftçi,  “Fikri hakları Birevime ait olan yöntemlerin sektörde daha önce uygulanan ve tüketiciye ek maliyet getiren kira yardımı uygulamalarını kalkmasıyla birlikte, şeffaflık ilkesinin daha uygulanır olması neticesinde sektör her anlamda büyümüştür. Birevim’in sektöre dahil olmasıyla birlikte müşteri memnuniyetinde ciddi anlamda artış görüldü. Birevim sektörel dengeyi göz önünde bulundurarak yıkıcı rekabetten uzak durarak yapıcı, pozitif bir rekabet izleyerek bu sektörden hizmet alan tasarruf sahiplerinin memnuniyet olarak geri dönmüştür.”

Kiptaş Genel Müdürü İsmet Yıldırım konur ile alakalı olarak bir takım açıklamalarda bulundu. Geçtiğimiz yılın sonu itibari ile İstanbul genelinde totalde 75 bin adet konut ürettiklerini belirten İsmet Yıldırım, yine İstanbul’da yaşamını sürdüren dar gelirli ailelere ve memurlara yeni proje müjdesi verdi. Yaklaşık olarak 200 bin TL’nin altında bir fiyat ile satışa sunulacak olan projede, daha öncekilerde olduğu gibi belirlenmiş olan peşinat oranları ve 12 – 24 – 36 ay vade seçenekleri sunulması planlanıyor.

2018 Yılına Yönelik Hazırlanan Takvim, Dar Gelirlilere Ucuz Konut Üretimi İle Doldu

İsmet Yıldırım ayrıca açıklamalarında, 2018 yılı için hazırlanan planlamada, yine dar gelirli aileler için ucuz konut üretimi projelerinin yer aldığını ifade etti. 2017 yılı için açıklanan büyüme rakamlarının çok iyi geldiğini ve ülkenin yüzünü güldürdüğünü dile getiren Yıldırım, bu yılın konut sektöründe de bir toparlanma yılı olduğunu, sektörde yaşanan durağan bir hale rağmen Kiptaş’ın satışlarının gayet iyi olduğunu belirtti.

Konutların Fiyatları Minimum 200 Bin TL’nin Altında Olacak

2018 yılının Kiptaş tarafından bir atılım yılı ilan edildiğini de açıklamalarına ekleyen Kiptaş Genel Müdürü İsmet Yıldırım, özellikle de kentsel dönüşüm konusunda İstanbul büyükşehir Belediyesi (İBB) ile pek çok ilçede dönüşüm projelerine imza atılacağını, bunun ile beraber kent genelinde sosyal konut projeleri hayata geçirileceğini belirtti. Gelecek yıl için hazırlanan takvimin dolduğunu da ifade eden İsmet Yıldırım, önümüzdeki yıl içerisinde toplamda 3 bin adet konut hayata geçirmeyi planladıklarını, söz konusu olan bu konutların fiyatlarının ise 200 bin Türk Lirası’nın da altında bir rakam ile satışa sunulacağını açıklamalarına ekledi.

Ancak bu durum aynı zamanda gayrimenkul sektöründeki nakit akışlarında problem oluşmasına da sebep oluyor. Çünkü şirketler konut kredisi faiz oranlarını yüzde 1 seviyesi ve daha alt seviyelere düşürebilmek için bankalara katkı payı ödemesi gerçekleştiriyorlar. Bunun sonucunda ise ödenen katkı payları vatandaşlara yansıyor ve konut kredileri bankalardan her  ne kadar ucuza alınsa da konut alımları daha pahalı oluyor. Konutlar pahalı satılırken nakit akışında daralma meydana geliyor. Bu kez de gayrimenkul şirketleri bankalardan ticari kredi alıyorlar. Böylelikle sistem yürütülmeye çalışılıyor. Sistem yürürken konut fiyatları artıyor fakat konut satışlarında problemler oluşuyor.

Emlak Bankası Gayrimenkul Sektörünün Umudu

Konut sektöründe tehlike zilleri çalmaya başlarken bu durumun değişmesi için TOKİ ile Emlak Konut GYO öncülüğünde kampanyalar yapılmaya başlandı. Konut kampanyaları gayrimenkul sektörüne hareket getirdi ancak yine de bunlar kalıcı çözüm olarak nitelendirilmedi. Daha kalıcı çözümler için Tarım Bankası ve benzeri sektörlere destek verecek olan Emlak Bankası’ndan geçtiği belirtilmekte.  Emlak Bankası’nın ise 2019 senesine kalmadan 2018 yılında kurulması, sektöre yönelik desteklere başlanması beklenmekte.

Ev Satışlarının Artması Bankalara Bağlı

Emlak Konut GYO işbirliği ile Zekariyaköy’de 1.167 tane konutlu Köy Projesini yapan SiyahKalem SFO’su İbrahim Kahraman, ev satışlarını artırma yolunun bankalardan geçtiğini söyledi.

Bankalar Uzun Vadeli Konut Kredisi Vermek İstemiyorlar

Konut kredisi vadelerinin çok önemli olduğunu belirten Kahraman, aksi halde 1 ile 2 milyon tutarındaki evleri satmanın mümkün olmayacağını, faiz oranlarının çok yüksek seviyelerde bulunmasının gayrimenkul sektörüne etkisinin çok fazla olduğunu, sektörün bu durumdan olumsuz yönde etkilendiğini,  bankaların kaynak maliyetlerinin yüksek olması sebebi ile yüksek fiyatlardan satış gerçekleştirdiklerini, çok sayıda belirsizlik olması sebebi ile bankaların uzun vadeli konut kredisi vermek istemediklerini söyledi.

Bankaların en fazla 120 ay vadeli konut kredisi verdiklerini söyleyen Kahraman, 120 aylık vadelendirmelerde de faizlerin yüksek olduğunu, faizler yükselince de konut satışlarının düştüğünü söyledi.

Gayrimenkul Şirketleri bu gibi olumsuzlukların önüne geçebilmek adına kendi finansman modellerini geliştirdiklerini söyleyen Kahraman, fakat bu sistemin nakit akışında düzensizliğe sebep olduğunu, bunun neticesinde de şirketlerin ticari kredi başvurusu yaptıklarını, kaynak bulunarak hem üreticiye hem de tüketiciye kullandırılması gerektiğini söyledi.

Gayrimenkul sektöründe tüketicinin çok önemli olduğunu söyleyen Kahraman, gelecek yıl Emlak Bankası’nın faaliyete geçmesinin beklendiğini, Emlak Bankası bu kapsamda çok önemli olduğunu söyledi.

Emlak Bankası’nın direkt olarak gayrimenkul sektörüne özel mevduat toplayabileceğini söyleyen Kahraman, İşsizlik Fonu, BES‘te biriktirilen paraların kaynak olabileceğini, Varlık Fonu ile Hazine’den düşük faiz oranları ile kredi verilmesinin sağlanabileceğini, böylelikle de vatandaşlara  düşük faizli kredi verilebileceğini söyledi.

Emlak Bankası’nın aldığı fonlarda 120 ay vadeli yüzde 0,30 faiz oranı ile konut kredisi verilebileceğini söyleyen Kahraman, şuanda şirketlerin kendi bünyelerinde uzun dönemli ödeme planları geliştirmelerinin çok sıkıntılı bir süreçten geçtiğini, bu nedenle en yakın zamanda Emlak Bankası’nın devreye alınması gerektiğini söyledi.

Emlak Bankası ile 20-30 yıl vadeli konut kredisi verilebileceğini söyleyen Kahraman, kira öder gibi ev sahibi olunabileceğini, uzun vadeli mortgage sisteminin oluşturulacağını söyledi.

Konferansta sanal gerçeklik, yeni pazar imkanları, yatırım sermayesi çekme ve benzerleri gibi konular ele alındı, masaya yatırıldı. Konuşulan en önemli konulardan biri de veriyi kullanma, yeni ürün ve iş modelleri oldu.

Emlak siteleri için haber, konferans organizasyonları ve danışmanlık gibi sektörün buluşma odaklarından biri olan Property Portal Watch, 4 ile 6 Ekim 2017 tarih aralığında Portekiz’in başkentinde düzenlendi. Gelecek yeni nesil trendlerinin sektöre etkileri kapsamında düzenlenen uluslararası konferansta emlak seri ilan ve emlak pazarlama alanları ele alındı. Masaya yatırılan en önemli konular arasında sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik, sosyal medya, büyük veri, yeni pazar imkanları, yatırım sermayesi yer aldı.

Emlak Büyümesi Doygunluk Seviyesinde

Zirve hakkında açıklamalarda bulunan Emlakjet’in Genel Müdürü Gizem Moral Kunter, gelişmiş piyasalarda emlak portallarının cirolarının 2016’dan 2017’ye yüzde 7 seviyesi ile yüzde 19 seviyesi arasında yükseliş olduğunu, 2015 yılından 2016 yılına geçişte bu cironun yüzde 30 ile yüzde 40 seviyelerinde olduğunu, bunun ise büyümenin belli doygunluk seviyesine geldiğinin göstergesi olduğunu ancak bunun durumu zorlaştırdığını, yeni iş modellerinin bulunması gerektiğini söyledi.

 Elden Edilen Başarı Müşteri İhtiyacı ile Ürün Farklılaştırmada

Üründe farklılaşma öneminden bahseden Kunter, sadece bunun etken olmadığını, uzman, yetenekli, genç kadroların olması, verilerin iyi kullanılması, müşteri ihtiyaçlarının anlaşılması, ihtiyaçlara hızlı cevap verilmesi gerektiğini söyledi.

Yaşadığımız dönemde emlak arayışı olan, ihtiyaçları karşılanmamış, kafası epey karışık olan kitlenin var olduğunu söyleyen Kunter, ev arama sürecinin çok karmaşık olduğunu, yapılması gerekenin bu süreci kolay, hızlı ve eğlenceli hale getirmek olduğunu söyledi.

Zirvede gündem konusu olan ve dünya online emlak piyasasında trend olacak 8 yeni konuyu açıklayan Kunter, emlak danışmanları için JETHAT gibi CRM destekli ürünlerin zaman geçtikçe yaygınlaştığını, emlak ofis danışmanlarına gelen çağrıları kendi panellerinde görerek arayan müşteri numaralarını listeleyebildiğini, bunun sonucunda hem cevapsız çağrıların takibi yapılarak müşterilere hızlı dönüş sağlandığını hem de satış fırsatlarının kaçmamış olacağını söyledi.

Veriler Etkili Kullanılmalı! Yeni İş Modelleri Geleceğe Damga Vuracak!

Dünyada emlak seri ilan piyasasında yer alan portalların, yeni ürün ve iş modellerini sistemlerine eklediklerini söyleyen Kurter, konferansın en önemli konularından birinin verinin etkili kullanılması olduğunu söyledi.

Dünyadaki şirketlerin ellerinde bulunan datalara çok farklı iş modelleri uyguladıklarını, dataların çok değişik kullanıldığını söyleyen Kunter, firmaların sigortadan taşınmaya, tadilattan krediye kadar katma değerli servisler kullandıklarını ve gelirlerini yükselttiklerini söyledi.

Canlı Chat Desteği!

Tüm dünyanın rakipleri arasında farklılaşmaya gittiğini açıklayan Kunter, sunulan bir diğer imkanların da canlı chat ve 360 derece görüntü olduğunu söyledi. Emlak portalları üzerinden canlı chat kanalı ile destek veriliyor, 360 derece görüntü ile daha detaylı inceleme imkanı sağlanıyor.

Ana Odak İlan Kalitesini Yükseltmek

Klasik listeleme işinde ana odak ilan kalitesini yükseltmeye yöneldiğini söyleyen Kunter, bu kapsamda 3 boyutlu fotoğrafların¸video ve sanal gerçeklik (VR) çözümleri inovasyon standlarında en ilgi çekenler arasında yer aldığını söyledi.

Şimdi de DATA’lardan Gelir Elde Ediliyor

Sosyal medya paylaşımları, görsel arşivleri ve benzeri gibi verilerin işlenebilir hale dönüştürülmüş olan Big Data yani Büyük Veri kavramına ek olarak dataların parasallaştırılması ise bir diğer konu. Dünyada çok sayıda trafik toplayan emlak siteleri, bu verileri proje firmalarına satıp, gelir elde ediyorlar.

Sosyal Medya Daha Çok Kullanılacak

Bir diğer konu ise trafik artırma ve iletişim artırmada facebook, twitter gibi sosyal medyaların çok fazla kullanılacak olması.

Konut Kampanyası kapsamında vatandaşlar 500.000 TL’lik konut için 100.000 TL peşin ödeme yaparak ve sonraki ödemeleri için kredi alıp, 1,5 sene ertelemeli ev sahibi olabilecekler.

Konutta Üçüncü Seferberlik Kampanyası Detayları

Tüm vatandaşlar en az yüzde 5’lik kısmını peşin ödemek şartı ile ev sahibi olabilecekler. Peşin ödemenin maksimum sınırı ise yüzde 20. Konutta üçüncü seferberlik kampanyası kapsamında anlaşmalı bankalardan kullanmış olduğunuz konut kredisi taksileri ise 1,5 sene başlayacak. Ancak kullanılan konut kredisi evin değerinin yüzde 80’i kadar olacak. Bu da yine bankanın anlaşmalı olduğu Gayrimenkul Değerleme Uzmanı tarafından yapılan ekspertiz raporuna göre belirlenecek.

Şimdi Konut Al, 2019’da Ödeme Başla

Konut kampanyaları kapsamında bilgileri örnek vererek açıklayalım.

500.000 TL değerinde ev sahibi olmak istediğinizi farz edelim. Ödemeniz gereken peşinat en az 25.000 TL, en fazla ise 100.000 TL’ye tekabül etmektedir. 100.000 TL konut ödemesi yapmanız halinde geriye kalan 400.000 TL konut borcu için bankalardan kredi alacaksınız ve ödeme planı oluşturacaksınız. Eğer anlaşmalı bankalardan konut kredisi kullanırsanız ödemeleriniz 2019’da başlayacak. Konut kredisi faiz oranı ise ortalama olarak yüzde 1.10’a tekabül edecek. Ancak bu bankadan bankaya göre değişmektedir. Yüzde 1.10 faiz oranı uygulandığında aylık taksit tutarınız ise 120 ay vadeli konut kredisi kullanmanız halinde  6.000 TL’ye tekabül edecek. 120 ayın sonunda toplamda geri ödeyeceğiniz kredi tutarının değeri ise 722.000 TL olacak.

Evin Değeri Yükselecek!

Ödemelerinizi yaptığınız dönemde ise evin inşaatı başlayacak, değeri kampanyanın başladığı ilk günden daha fazla olacak. Yani 100.000 TL peşinat ile ev aldığınızda ortalama 130.000 TL gelir elde etmiş olacaksınız. Şuanda 500.000 TL olan evin değeri 2019 yılında prim ile birlikte artışa geçecek.

Konut Kampanyası Yatırımcılar için de Avantaj!

Yeni konut kredisi kampanyaları kiralık evde oturan vatandaşları ev sahibi yapmak için başlatılan bir seferberlik. Satın alınan konutların taksitleri 2019 yılında başlayacağından dolayı kirada oturan vatandaşların ev ödemeleri için sorun yaşamamaları isteniyor. Yahut ev alarak yatırım yapmak isteyenler için de bu kampanyalar çok avantajlı hale geliyor.

Şuanda söz konusu kampanyaya destek veren bankalar arasında Vakıf Katılım Bankası, QNB Finansbank, Yapı Kredi Bankası ve Akbank bulunuyor.

Elbey, Diyarbakır’a bugüne kadar çok sayıda orta ve alt gelir grupları kapsamında konut üretimi gerçekleştirdiğini, her firmanın bunu istese yapabileceğini söyledi.

Çok Çalış, Az Kazan

Ellerinde sihirli bir değnek bulunmadığını söyleyen Elbey, işin sırrının çok çalışmak ve sonucunda ise az kazanç elde etmek olduğunu, inşaat sektörü için önemli ölçütte makine parkı ile insan gücünün olması gerektiğini, çok mücadele verilmesi, tüm zorlukların aşılması gerektiğini, bunun için ise çok çalışılması gerektiğini söyledi. Bu çalışmaların yürütülmesi için TOKİ Genel Müdürlüğü ile Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün de çalışmaların içinde yer alması gerektiğini söyleyen Elbey, kentsel dönüşümün komplike bir çalışma istediğini, bu şekilde daha rahat ve sağlıklı projelerin yürütüleceğini söyledi.

Konutları Sektörle Alakası Olmayanlar Yapıyor!

Gayrimenkul Sektörüne genel olarak bakıldığı zaman geride bıraktığımız 10 sene içinde çok fazla oyuncunun yer aldığını söyleyen Elbey, oyuncuların tümünün inşaat sektörü dışından olduğunu, tek amaçlarının para kazanmak olduğunu, bu sebeple de ev metrekare fiyatlarının olması gerekenden fazla olduğunu, Diyarbakır gelir durumu incelendiği zaman yüzde 90’ının orta ve alt gelirli gruptan oluştuğunu, bu konuda idealist olunması gerektiğini söyledi.

Kentsel Dönüşüm Sur’dan İbaret Değil!

Diyarbakır’da kentsel dönüşüm denildiği zaman akla ilk gelenin Sur olduğunu söyleyen Elbey, kentsel dönüşümün Sur’dan ibaret olmadığını, kentin çoğu bölgesine dönüşüm gerektiğini, en büyük isteklerinin ise devletin Diyarbakır’ın yerel müteahhitleri ile tedarikçileri ile çalışması olduğunu, Diyarbakır’da yapılması gereken büyük işlerin çok fazla olduğunu söyledi.

Müteahhitler Açgözlü Davranıyor! Her Şey Usulü ile Yapılmalı!

Devlet karayolu yapımlarında yol güzergahında bulunan yerlerin tespitlerini yapması, olması gereken değerlerden vatandaşlara ödemelerinin yapılması, kentsel dönüşüm evlerinin değerlerinin de buna göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Elbey,  o bölgede yer alan parsellerin ya tek tek ya da büyük olacak şekilde müteahhitlere verilmesi gerektiğini, aksi durumda müteahhitlerin açgözlü davrandıklarını söyledi.

Gayrimenkul Firmalarına Destek Verilmeli!

Elbey, isteklerinin hem ilgili kurumlar tarafından hem de üst düzey firmaların değerlendirmesini beklediklerini, Diyarbakır’daki gayrimenkul firmalarına devletin destek vermesini istediklerini, fuarlarda bakanları gördüklerinde ve konu kapsamında yatırım sağladıklarında çok daha fazla sayıda geri dönüşler alabileceklerini,  asıl hedeflerinin Türkiye’ye döviz sokmak olduğunu ve bu nedenle de bu firmaların desteklenmesi gerektiğini söyledi.

Konuyla ilgili açıklama yapan TOKİ Başkanı Ergün Turan,  İstanbul Kayaşehir TOKİ Konutları kura sonuçları için 4 Ekim 2017’nin sno gün olduğunu, orta gelirli vatandaşlar için satılan konutlara yapılan başvuruların toplamda 39.179 tane olduğunu söyledi.

İstanbul Kayaşehir TOKİ Konutları Hakkında…

Gayrimenkul sektöründe talebin çok fazla olduğunu, bunu da Türkiye ekonomisinin gelişmesine katkı sağladığını söyleyen TOKİ Başkanı Turan, konut sektörünün hızla büyüdüğünü, hem nitelik hem de teknik bakımdan geliştiğini söyledi.

2016 yılında yapılan konut satışının toplamda 1 milyon 341 bin olduğunu ve bu rakamın rekor seviyede olduğunu söyleyen Turan, 2017’nin Ocak ayından Temmuz ayına kadar yapılan konut satışlarının geçen senenin aynı dönemine kıyasla çok daha fazla olduğunu, Türkiye’nin büyük bir kalkınma hamlesi içinde olduğunu, konuta olan talebin ekonomiye olan güvenin bir göstergesi olduğunu söyledi.

İstanbul Kayaşehir TOKİ Konutları için 432 şehit yakının başvuruda bulunduğunu söyleyen Turan, buna ek olarak da 1.377 engelli vatandaşın başvuru yaptığını,  bu sürecin artık tamamlandığını söyledi.

İstanbul Kayaşehir TOKİ Konutları Nasıl?

Turan, başvuruları artık sona eren TOKİ Kayaşehir Konutlarının 1+1’den 3+1’e kadar ihtiyaca ve alım gücüne göre farklı farklı çeşitlerde ve minimum maliyet ile bütçelendiğini söyledi.

TOKİ Kayaşehir 1+1 evler için yapılan başvuruların 2 bin 942 adet olduğunu söyleyen Turan, TOKİ Kayaşehir 2+1 evler için 24.288 başvuru, TOKİ Kayaşehir 3+1 evler için ise 11.949 başvuru yapıldığını söyledi.

En temel ihtiyacımız olan barınma ihtiyacının karşılanabilmesi için TOKİ olarak Türkiye’nin dört bir tarafında çok sayıda konut projeleri uyguladıklarını, çok sayıda yerleşim alanları kurduklarını söyleyen Turan, asıl amaçlarının hiç ev sahibi olmamış bireyleri ev sahibi yapmak olduğunu, bilhassa da dar gelirli bireylerin kira öder gibi ev sahibi olmak, daha uygun koşullarda hayalin kurduklarını evlere sahip olmalarına destek vermek istediklerini söyledi.

TOKİ’nin bugüne kadar yaptığı ev sayısının 803.000 olduğunu söyleyen Turan, hedeflerinin 2023 yılına kadar toplamda 1 milyon 200 bin konut yapmak olduklarını, 2016 yılında 65.000 konutu ihale ettiklerini ve 2017 için de aynı rakamlara ulaşmayı hedeflediklerini söyledi. Turan, 2017 yılı içinde bugüne kadar toplamda 46.000 konutu ihale ettiklerini açıkladı.

Turan: Kentsel Dönüşüm Projelerinde Kar Amacı Gütmüyoruz!

Türkiye’deki diğer şehirler gibi İstanbul’u da depreme hazırlamak istediklerini aktaran Turan,  TOKİ kentsel dönüşüm çalışmalarının bundan sonra daha aktif olacağını, kentsel dönüşümde kar amacının olmadığını, İstanbul’daki toplu konut ve kentse dönüşüm kapsamında  en önemli uygulama alanının Kayabaşı olduğunu söyledi.

İstanbul’da kentsel dönüşüm çerçevesinde toplamda 65.000 konut yapmak istediklerini söyleyen Turan, bu kapsamda 23.000 konut üretimi ile birlikte 15.596 konut projesinin de sona erdiğini söyledi.

Gayrisafi Yurt içi Hasıla’yı (GSYH) oluşturan faaliyetler değerlendirildiği zaman, bu yılın ikinci çeyrek döneminde geçen senenin aynı dönemi ile kıyaslama yapıldığı zaman inşaat sektörünün büyümesi yüzde 6,8 oranında yükseldi.

İnşaat Sektörü Büyüyor! Çünkü…

Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan sektörün temsilcileri, inşaat sektöründe meydana gelen büyümenin etkenleri olarak hükümetin teşvik ve destekleri, konut kredisi faiz oranları düşük bir seyir izlemesi ve konut kampanyalarının halen daha devam etmesi olarak söyledi.

Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan İstanbul İnşaatçılar Derneği (İNDER) Yönetim Kurulu Başkanı Nazmi Durbakayım, vatandaşların evlere olan ihtiyaçları sebebi ile inşaat sektöründe büyüme görüldüğünü, artık günümüzde büyük aileler yerine küçük, çekirdek aileler olarak evlerde yaşadığımızı ve bu nedenle de şuanda konuta olan net ihtiyacın 600.000’den fazla olduğunu, bunun yanı sıra hükümetin yaptığı konuta destek kampanyalarının da inşaat sektörünün büyümesine çok etken olduğunu söyledi.

Konut Kredisi Kampanyaları Sektörün Büyümesine Olumlu Yönde Etki Ediyor

Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası (İNTES) Yönetim Kurulu Başkanı Celal Koloğlu ise, Türkiye ekonomisinin büyümesine etken olan şeyin hükümetin attığı adımların olduğunu, bunun inşaat sektörüne çok fazla katkı sağladığını söyledi. Konut sektörünün büyümesindeki en önemli faktörlerden birinin konut kredisi kampanyalarının düzenlenmesi olduğunu ifaden eden Koloğlu, aynı zamanda hükümetin konut sektörüne ilişkin yaptığı teşvikler, KDV oranlarında düzenleme gibi durumlarında da çok etken olduğunu söyledi.

İlerleyen dönemler hükümetin, yapısal reformları ile birlikte yatırımları teşvik edici politikalarını sürdürmesi halinde kamu altyapı yatırımları ve özel sektör projelerinin yansımaları ile inşaat sektörünün büyüme yönündeki eğilimini sürdüreceğini söyleyen Koloğlu, kentsel dönüşümün de sektörün canlanmasına etki edeceğini, oluşan katma değer ve istihdam ile beraber Türkiye ekonomisinin taşıyıcı gücü olduğunu belirterek, bu gücü kayıtlı, nitelikli ve sendikalı işçi çalıştırarak çok daha verimli kullanılması gerektiğini söyledi.

İnşaat sektöründeki büyümenin tüm sektörler tarafından desteklenerek olduğunu söyleyen Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Mithat Yenigün, ekonominin tekrardan yüzde 5 büyüme politikasına geri dönüş yaptığını söyledi.

Uzun bir süredir, döviz yatırımı ve altın yatırımı gibi sık tercih edilen yatırım türlerine oranla en çok kazandıran yatırım aracı olma özelliğini koruyan gayrimenkul sektörü, şimdi de BES yatırımları ile canlanmaya başlıyor. BES uygulaması gerçekleştiren sigorta şirketlerinin yatırım fonları arasında gayrimenkul sektörünü de dahil etmesi, başta marka konut üreticilerini olmak üzere sektörde önemli bir canlanma yarattı.

BES fonlarının gayrimenkul sektörüne de yatırım yapmaya başlamasının en çok yabancı yatırımcı tarafından dikkat çekeceğini aktaran yetkililer, yapılan düzenlemeden oldukça memnun gözüküyor. Bu düzenleme ile birlikte yabancı yatırımcıların, Türkiye’deki gayrimenkul sektörüne daha çok ilgi göstermesini bekliyorlar.

Yapılacak olan bu yatırımların, diğer yatırım araçlarına oranla BES Fonu’na en çok getiriyi sağlayacağını düşünen marka konut üreticileri, bu modelin aynı zamanda konut sektörü için de yeni bir finansman modeli ürettiğini belirtiyor. Şeffalığın da bu model ile birlikte daha çok belireceğini belirten yetkililer, fonların kısa vadede elde ettiği getirilere şahit olduktan sonra Türk konut sektörüne ciddi yatırımların çekileceğini ön görüyor.

Konu ile alakalı görüşlerini bildiren Fuzul Grup Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Eyüp Akbal, bu düzenlemenin, geride bırakılan bir yıllık süreç içerisinde gayrimenkul sektörüne dair yapılan pozitif düzenlemelerden bir tanesi olduğunu belirtirken, uygulanacak olan yeni düzenlemenin yatırımcısına oldukça önemli kâr payları bırakacağını belirtiyor. NEF İcra Kurulu Başkanı Erden Timur ise, yaptığı açıklamada dünya genelinde emeklilik fonlarının yüzde 15’lik bir gayrimenkul alımına tekabül ettiğini belirtirken, bu düzenlemenin sigorta şirketleri arasında tercih edilebilirlik durumunu da yakından etkileyeceğini belirtti.

Gayrimenkul Yatırımı İlk AvivaSA’dan Geldi

Bireysel Emeklilik Sistemi içerisinde gayrimenkul yatırımı yapma olanağını sunan ilk şirket ise AvivaSA oldu.

AvivaSA CEO’su Fırat Kuruca, gayrimenkul yatırımlarının düşük bir korelasyona sahip olması sebebiyle mükemmel bir portföy çeşitlendirme aracı olduğunu belirtirken, Türk vatandaşlarının da gayrimenkul yatırımı yapma konusunda önemli bir eğilimlerinin olduğunu belirtiyor.